Stanoviště 2.

TABLICA nr 2: ŚCIEŻKA EDUKACYJNA ŚLADAMI MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ: FABRYKA FARB URANOWYCH

Dymek: "Pierre, napisz list do Jachymowa! Musimy dowiedzieć się, co jest źródłem tego promieniowania… Myślę, że to nowy pierwiastek… Jak myślisz, ile będziemy potrzebowali tego odpadu?"

Cytat: "Niech mniej interesują cię ludzie, a bardziej pomysły".

Maria Skłodowska-Curie

Stoicie w miejscu, gdzie od 1855 roku działała pierwsza na świecie fabryka farb uranowych. Wykorzystywano je do barwienia porcelany i szkła (szkło uranowe), a pozostałości ługowe z produkcji wyrzucano jako bezwartościowe odpady. Tak było do września 1898 roku, kiedy małżonkowie Maria i Pierre Curie zwrócili się z prośbą o próbki tych pozostałości w celu zbadania czy nie zawierają one nieznanych pierwiastków.

Po obróbce chemicznej blendy smolistej pozostawał materiał odpadowy, z którego usunięto już uran, ale który mógł zawierać skoncentrowane ilości nieznanych dotąd pierwiastków promieniotwórczych. 4 października 1898 r. wysłano do Paryża pierwszych 5 kg ługów uranowych. W listopadzie przesłano kolejnych 100 kg, które Maria przeanalizowała w bardzo trudnych warunkach w prowizorycznym laboratorium zwanym "szopą". Praca ta doprowadziła do odkrycia kolejnego nowego pierwiastka – radu (900 razy bardziej radioaktywnego niż uran), co zostało ogłoszone w grudniu 1898 roku. Za odkrycie naturalnej radioaktywności małżonkowie Curie wraz z Henri Becquerelem otrzymali w 1903 roku Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki. W 1911 roku Maria otrzymała Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii za odkrycie pierwiastków polonu i radu.

DROGA DO ODKRYCIA RADU

W 1896 roku Henri Becquerel odkrył dotąd nieznane przenikliwe promieniowanie emitowane przez związki uranu. Zjawisko to zainteresowało Marię Curie-Skłodowską, która wybrała je jako temat swojej pracy doktorskiej i zaczęła systematycznie mierzyć natężenie promieniowania różnych minerałów i skał uranowych.

Wśród próbek wypożyczonych z paryskiego Narodowego Muzeum Historii Naturalnej znalazła się również blenda smolista z Jachymowa. Podczas pomiarów Curie-Skłodowska odkryła, że próbki blendy wykazują najwyższy poziom promieniowania spośród wszystkich pozostałych (to nowe zjawisko określiła jako radioaktywność), a jednocześnie poziom ten jest znacznie wyższy, niż wynikałoby to z zawartości samego uranu. Zrozumiała, że trzyma w rękach dowód na istnienie dotychczas nieodkrytych pierwiastków.

Razem z Pierrem Curie i Gustavem Bémontem Maria rozpoczęła żmudne analizy chemiczne blendy. W lipcu 1898 roku ogłosili odkrycie pierwszego nowego pierwiastka promieniotwórczego (400 razy bardziej promieniotwórczego niż uran), któremu nadali nazwę polon, na cześć Polski, z której pochodziła Maria. Dalsze badania wymagały jednak większej ilości surowca. Dlatego małżonkowie Curie zwrócili się o pomoc do Jachymowa, który był wówczas światowym centrum przetwórstwa rud uranu.

Jak myślicie?

Ile ton materiału łącznie wysłano do małżeństwa Curie i ile gramów radu uzyskali z jednej tony odpadów produkcyjnych?

Tekst na ilustracjach:

Jesteś tutaj

Fabryka farb uranowych w Jachymowie

"Szopa" w Paryżu, w której odkryto rad

Blenda uranowa to najbogatsza ruda uranu, jest naturalnie radioaktywna.

Odpowiedź na pytanie i więcej informacji:

Inne języki:

Tablice na trasie (mapa)

1. Dziedzictwo, które "promieniuje" do dziś

2. Fabryka farb uranowych

3. Kobieta, która "rozpromieniła" świat

4. Jak leczy radioaktywność?

5. Rad opanował świat

6. Jachymów – węzeł geologiczny

7. Wizyta w Jachymowie

8. František Běhounek