Stanoviště 5.

TABLICA nr 5: ŚCIEŻKA EDUKACYJNA ŚLADAMI MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ: RAD OPANOWAŁ ŚWIAT

Dymek: "Kiedy wspólnie z Pierrem odkryliśmy rad, mieliśmy nadzieję, że pomoże on nauce i medycynie. Nawet nie przyszło nam do głowy, że wkrótce pojawi się w pomadkach, pastach do zębów czy kremach przeciwzmarszczkowych. Wydaje się, że ludzka wyobraźnia bywa silniejsza niż sama nauka".

Cytat: "Rad nie ma nikogo wzbogacać. To pierwiastek, który należy do całego świata".

Maria Skłodowska-Curie

Na początku XX wieku rad stał się symbolem postępu naukowego i nadziei. Po przyznaniu Nagrody Nobla w 1903 roku o radzie pisano na całym świecie. Opinię publiczną fascynowało jego tajemnicze, niewidzialne promieniowanie a także pierwsze sukcesy w leczeniu nowotworów. Rad zaczął opuszczać laboratoria i szpitale, stając się w naturalny sposób częścią życia codziennego. Wybuchła prawdziwa "gorączka radowa", która osiągnęła swój szczyt w latach dwudziestych XX wieku.

GORĄCZKA RADOWA

Radioaktywność stała się modna. Wraz z rosnącym entuzjazmem rad i jego związki zaczęto stosować w produktach codziennego użytku – od kosmetyków i środków higienicznych, przez wody mineralne, aż po różne preparaty farmaceutyczne. Producenci zaczęli oferować setki produktów, które w swoich reklamach obiecywały zdrowie, urodę, siłę i długowieczność.

Jachymów stał się nie tylko miejscem narodzin radu, ale także jednym z ośrodków światowej gorączki radowej. Oprócz kąpieli w wodzie radonowej lub terapii radowej w pawilonie radiologicznym można było w lokalnej piekarni kupić "chleb radioaktywny", a do niego w miejskim browarze wypić "piwo radowe".

OD ENTUZJAZMU DO WIEDZY

W latach 30. ubiegłego wieku naukowcy zaczęli coraz lepiej rozumieć wpływ promieniowania na organizm ludzki. Widoczne stały się związane z nim poważne skutki uboczne – od uszkodzeń tkanek po powstawanie nowotworów. Najbardziej znanym przypadkiem były tzw. "Radium Girls" – pracownice nakładające na tarcze zegarków farby radowe, które z tego powodu poniosły poważne konsekwencje zdrowotne. Produkty zawierające rad szybko straciły popularność, a wiele państw zaczęło wycofywać z rynku wyroby zawierające ten pierwiastek.

KIESZONKOWY JACHYMÓW

Jednym z produktów "gorączki radiowej" był również "Kieszonkowy Jachymów" firmy Radiumchema St. Joachimsthal.

1. Wewnątrz urządzenia znajdowała się niewielka ilość radu zamknięta w ceramicznej lub porowatej wkładce.

2. Rad samoczynnie ulegał rozpadowi, w wyniku czego powstawał gaz radon, nazywany wówczas "emanacją radową".

3. Do urządzenia wlewano wodę.

4. Radon dyfundował do wody i "naładowywał" ją radioaktywnością.

5. Przygotowaną w ten sposób wodę pito jako środek leczniczy.

OPISY PRZEDMIOTÓW NA ZDJĘCIACH

Pasta do zębów z radem

Papierosy z radem

Radithor – preparat kosmetyczny

Maszynka do golenia

Tablice na trasie (mapa)

1. Dziedzictwo, które "promieniuje" do dziś

2. Fabryka farb uranowych

3. Kobieta, która "rozpromieniła" świat

4. Jak leczy radioaktywność?

5. Rad opanował świat

6. Jachymów – węzeł geologiczny

7. Wizyta w Jachymowie

8. František Běhounek