Stanoviště 6.

TABLICA nr 6: ŚCIEŻKA EDUKACYJNA ŚLADAMI MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ: JACHYMÓW – WĘZEŁ GEOLOGICZNY

Dymek: "W czasach moich studiów uczono nas, że pierwiastki chemiczne są niezmienne. Jakież było nasze zdziwienie, gdy odkryliśmy, że mogą one stopniowo zmieniać się jeden w drugi".

Cytat: "Nauczyłam się, że droga postępu nie jest ani szybka, ani łatwa".

Maria Skłodowska-Curie

To, co kryje się głęboko pod naszymi stopami, to niezwykła historia, której bohaterami są skały, woda i czas. Właśnie w Jachymowie doszło do współdziałania procesów geologicznych, które stworzyły warunki do powstania wód radonowych. Dzięki temu niezwykłemu dziedzictwu geologicznemu krajobraz górniczy Jachymova od 2019 roku stanowi część światowego dziedzictwa UNESCO jako obiekt transgraniczny "Region górniczy Erzgebirge/Krušnohoří (Rudawy)".

Granitowy masyw plutonu karlowarskiego i pokrywające go skały metamorficzne formacji jachymowskiej i klinowieckiej (głównie gnejsy i łupki) są bogate w uran. W wyniku jego stopniowej przemiany powstaje rad, a następnie radon. Woda przenikająca w głąb ziemi styka się z radonem w szczelinach skał, a po długiej drodze człowiek sprowadza ją z powrotem na powierzchnię jako wyjątkową jachymowską leczniczą wodę radonową.

WODA PRZENOSZĄCA RADON

Każda kropla deszczu, która spadnie na zbocza Rudaw, może zapoczątkować podróż trwającą dziesiątki tysięcy lat: stopniowo przedostaje się przez szczeliny do masywu granitowego, miejscami nawet do głębokości jednego kilometra. Podczas powolnej wędrówki wchodzi w kontakt ze skałami zawierającymi uran i rad. W wyniku rozpadu radu powstaje radon – niewidzialny, bezsmakowy i bezwonny gaz radioaktywny, który dobrze rozpuszcza się w wodzie i staje się częścią podziemnych źródeł. Woda, która dziś wypełnia wanny w łaźniach w Jachymowie, spadła na ziemię w postaci deszczu około 30–35 tysięcy lat temu.

ŹRÓDŁA WODY LECZNICZEJ

Wyjątkowym źródłem tego naturalnego bogactwa jest wciąż działająca kopalnia Svornost. Została założona w 1518 roku, a na jej dwunastym poziomie, na głębokości 500 m pod ziemią, znajdują się źródła wody radonowej. Z kopalni woda jest szybko transportowana do obiektów uzdrowiskowych hermetycznie zamkniętymi rurami o długości prawie 3 kilometrów.

CZY WIESZ, ŻE?

Woda radonowa ma nawet 35 000 lat.

Ostatnie trzy kilometry z kopalni Svornost do budynków uzdrowiskowych pokonuje w mniej niż godzinę.

Okres połowicznego rozpadu radonu wynosi zaledwie 3,8 dnia.

Każdego dnia z kopalni Svornost do uzdrowiska przepływa około 550 m³ wody radonowej.

Wanny w uzdrowisku napełniają się od dołu, a nie od góry, jak ma to miejsce w przypadku klasycznych wanien łazienkowych. Ma to na celu zapobieganie uwalniania się radonu do powietrza w przypadku przelewania się wody. To spowodowałoby obniżenie jego stężenia w wodzie, a tym samym osłabienie leczniczego działania kąpieli.

A JAKI JEST ZWIĄZEK MIĘDZY URANEM, RADEM I RADONEM?

ZOBACZ SZEREG PROMIENIOTWÓRCZY URANU

W rzeczywistości między wymienionymi pierwiastkami zachodzi jeszcze kilka przemian radioaktywnych. Dla uproszczenia podano tutaj jedynie główne ogniwa łańcucha.

U – Uran-238 – 4,5 mld lat

Th – Tor-230 – 75 000 lat

Ra – Rad-226 – 1 600 lat

Rn – Radon-222 – 3,8 dnia

Po – Polon-210 – 138 dni

Pb – Ołów-206 – nie ulega rozpadowi

Tablice na trasie (mapa)

1. Dziedzictwo, które "promieniuje" do dziś

2. Fabryka farb uranowych

3. Kobieta, która "rozpromieniła" świat

4. Jak leczy radioaktywność?

5. Rad opanował świat

6. Jachymów – węzeł geologiczny

7. Wizyta w Jachymowie

8. František Běhounek